www.vdt.co.za
 
 

News & Resources

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Persoonlike serwitute op landbougrond
06 May 2021  | Tiaan Koen  | Download document
 

Wat is ‘n persoonlike serwituut?

 

‘n Persoonlike serwituut is een waar ‘n spesifieke persoon sekere regte en gebruiksbevoegdhede teenoor n spesifieke saak of eiendom van iemand anders kry. ‘n Persoonlike serwituut se regte kleef aan ‘n persoon in sy persoonlike hoedanigheid, en is dus ‘n persoonlike reg. Die gevolg hiervan is dat indien die serwituuthouer te sterwe kom sal die serwituut verval met al sy regte wat aan die serwituuthouer gegee is oor die spesifieke eiendom van die ander persoon. Dus is die voortbestaan van ‘n persoonlike serwituut, tensy anders ooreengekom, oor die algemeen vir die lewensduur van die serwituuthouer.

 

In Suid-Afrikaanse reg bestaan daar verskeie tipes persoonlike serwitute, waarvan ons dié wat die meeste voorkom hieronder gaan bespreek. Die tipes persoonlike serwitute wat bespreek gaan word is usufruct, usus, habitatio en voorkoopsreg.

 

Usufruct

 

Eerstens kyk ons na usufruct wat ook bekend staan as vruggebruik. Hierdie tipe persoonlike serwituut is baie uniek in die sin dat dit uit ‘n gebruiksreg en ‘n verblyfreg bestaan. Die tipe persoonlike serwituut gee vir ‘n persoon wye regte en gebruiksbevoegdhede oor iemand anders se eiendom.

 

Die serwituuthouer verkry die reg om die eiendom of saak te gebruik, en hy mag die voordele wat saam dit kom insamel sonder enige beperkings. Dit beteken dat die serwituuthouer, byvoorbeeld, eiendom waaroor hy die serwituut het kan uitverhuur en die huurinkomste daarvan invorder vir sye eie gebruik.  In die geval van plaasgrond is die serwituuthouer geregtig op die aanteel van die vee, opbrengste van ‘n oes en vrugte van die boorde.

 

Een van die sterkste voordele wat die serwituuthouer ontvang uit die serwituut is dat hy al die oortollige voordele tot die saak  ontvang. Dit is egter belangrik om te onthou dat al kry die serwituuthouer wye regte en voordele tot die saak of eiendom, hy/sy steeds die verpligting het om die saak te gebruik en onderhou in so ‘n mate dat dit steeds tot die voordeel van die eienaar van die saak of eiendom sal wees wanneer die persoonlike serwituut verval.

 

Usus

 

Die volgende tipe persoonlike serwituut waarna ons gaan kyk is usus wat ook as gebruiksreg bekendstaan. Hierdie tipe persoonlike serwituut gee aan die serwituuthouer en sy onmiddelike afhanklikes die gebruiksreg oor iemand anders se saak of eiendom met die doel om hul lewensbehoeftes te bevredig.

 

‘n Goeie voorbeeld van so n serwituut is wanneer n persoon met ‘n boer ooreenkom dat die persoon en sy gesin die boer se plaas en implemente op die plaas gebruik om aan hul lewensbehoeftes te voldoen. Dit is hier ook belangrik om te onthou dat die serwituuthouer net die saak mag gebruik tot in die mate wat sy lewensbehoeftes strek en vir geen ander rede nie. Die serwituuthouer moet die saak of eiendom ook in so n mate gebruik dat die saak of eiendom nie vernietig word nie. Dit wil sê dat indien die persoon ‘n serwituut oor iemand anders se grond het, moet hy omsien dat die huis in ‘n goeie toestand bly asook die weiding instandhou, sal hy enige boorde moet versorg op die grond en indien daar enige vee op die grond is, sal hy moet omsien dat hulle gesond en veilig bly.

Hier is dit belangrik om uit te lig dat die serwituuthouer nie enige voordele wat hy ontvang uit die saak mag verkoop of handel dryf daarmee nie. Dit beteken dat die serwituuthouer nie die huis op die grond mag uitverhuur nie en ook nie die vrugte en lewende hawe op die mark verkoop nie.

 

Habitatio

 

Die volgende persoonlike serwituut is habitatio wat ook bekend staan as verblyfreg. Habitatio gee aan die houer van die serwituut die reg om ‘n ander persoon se eiendom te bewoon vir ‘n bepaalde of onbepaalde tydperk. Hierdie tipe persoonlike serwituut kom meestal voor by residensiële eiendomme, byvoorbeeld waar ‘n kind,  ‘n eiendom besit en hy/sy maak voorsiening daarvoor dat sy ouers, broers en susters ‘n lewenslange verblyfreg oor die eiendom ontvang wat steeds bly bestaan al sterf die kind af of die eiendom verkoop word. Hierdie serwituut is ook beskikbaar by plotte, persele en landbougrond wat reeds onderverdeel is in kleiner gedeeltes.

 

Een van die grootste verskille tussen ‘n gebruiksreg en verblyfreg is dat die serwituuthouer van die verblyfreg wel die voordeel het om die huis te mag uitverhuur en die inkomste daarvan te mag geniet. Weereens is dit van kardinale belang dat die serwituuthouer die eiendom waaroor hy die serwituut het moet onderhou tot die voordeel van die eienaar van die eiendom.

 

Voorkoopsreg

 

Laastens kyk ons na voorkoopsreg. Hierdie tipe reg kan gebruik word, byvoorbeeld, wanneer ‘n boer sy plaas wil uitbrei in die toekoms en sy buurman se grond nodig het vir dit. Op grond van dit kan daar ‘n verkoopsreg op die titelakte van die grond gerigistreer word, wat dan sal verseker dat die boer eerste reg kry om sy buurman se grond te koop sou laasgenoemde sy grond wil verkoop of as hy te sterwe kom.

 

Die twee boere kan op ‘n prys per hektaar ooreenkom wat dus geldig sal wees vir die tydperk van die voorkoopsreg. Die twee boere kan egter ook ooreenkom dat daar op die dag wat die voorkoopsreg uitgeoefen word, daar op ‘n prys ooreengekom sal word aan die hand van die huidige markwaarde in die omgewing. ‘n Voorkoopsreg is uniek en kan handig ingespan word sou ‘n boer nie onmiddelik die vermoë hê om ‘n bepaalde stuk grond aan te koop nie, maar steeds die opsie op ‘n latere stadium wil hê.

 

Hierdie artikel is slegs vir inligtingsdoeleindes bedoel en is ‘n bondige uiteensetting van die bovermelde regsposisie. Melding is nie noodwendig gemaak van al die fynere nuanses soos uiteengesit in die bovermelde wetgewing nie. Hierdie artikel moet onder geen omstandighede as formele regsadvies beskou word nie. Kontak gerus VDT Prokureurs indien u enige navraag in verband met die bogenoemde het. Ons help u graag.

www.vdt.co.za | info@vdt.co.za | 012 – 452 1300

 
 
 
Related Services: